Stosowana Analiza Zachowania (SAZ)

jest nauką zajmującą się badaniem i wykorzystaniem praw uczenia do rozwiązywania społecznie istotnych problemów.

Stosowana Analiza Zachowania to podejście naukowe umożliwiające rozumienie różnych zachowań. Wykorzystuje ona wieloletnie doświadczenia, liczne badania, teorie i zasady dotyczące zachowań rozumianych bardzo szeroko.

Dlaczego nasi pacjenci, klienci, dzieci zasługują na Stosowaną Analizę Zachowania (SAZ)? Przede wszystkim dlatego, że skuteczność tej metody jest udokumentowana solidnymi badaniami naukowymi. Ale to nie jedyny powód. Metoda ta przynosi wymierne korzyści zarówno samemu klientowi jak i osobom z jego otoczenia oraz całemu społeczeństwu.

W Polsce SAZ (ang. Applied Behavior Analysis – ABA) jest powszechnie kojarzona z terminem terapia behawioralna, który nie w pełni oddaje, czym SAZ jest rzeczywiście.

CEL I ZAKRES STOSOWANEJ ANALIZY ZACHOWANIA

Głównym celem stosowanej analizy zachowania jest spowodowanie znaczącej zmiany w istotnych społecznie zachowaniach klienta, pacjenta poprzez wykorzystanie podejścia opartego na nauce i analizie. SAZ znajduje zastosowanie w większości dziedzin życia (Dinovi, 2018). SAZ znajduje zastosowanie nie tylko w edukacji specjalnej, ale również w szkołach ogólnych, znacząco podnosząc efektywność pracy nauczycieli i osiągnięcia uczniów.
SAZ jest również szeroko wykorzystywana w pracy z menedżerami, korporacjami w ramach zarządzania zachowaniami w organizacji (OBM) (Cooper, Heron, Heward, 2013). Z technik SAZ korzystają logopedzi, trenerzy personalni, dietetycy itp.

W ramach Stosowanej Analizy Zachowania wykorzystujemy techniki, które wywodzą się z praw rządzących zachowaniem człowieka. Dzięki nim uczymy zachowań potrzebnych do niezależnego życia, adekwatnych społecznie umiejętności oraz niwelujemy problemy społeczne. (Łukasz Próchowicz, Psychologia w praktyce, nr 12, listopad 2018).

Oto kilka cech, które w syntetyczny sposób opisują Stosowaną Analizę Zachowania (SAZ) i zasadność jej wykorzystania:

    Stosowana – koncentrujemy się na uczeniu zachowań społecznie istotnych.
  • Behawioralna – skupiamy się na zachowaniu, które może być bezpośrednio obserwowane i mierzone.
  • Analityczna – analizujemy zachowanie danej osoby i szukamy zależności pomiędzy wydarzeniami a tym zachowaniem.
  • Technologiczna – stosowane techniki są tak opisane, aby mogły być powielane przez inne osoby.
  • Koncepcyjnie systematyczna – sposoby postępowania i reagowania są opracowywane w oparciu o zasady kierujące zachowaniami.
  • Efektywna – efekty podejmowanych interwencji są bezpośrednio mierzone, a na podstawie pomiarów podejmujemy dalsze decyzje, tak, aby umożliwić osiągnięcie zmian korzystnych dla pacjenta, klienta.
  • Przynosząca zgeneralizowane skutki – jednym z priorytetów jest to, aby zmiany zachowania były utrwalone i zgeneralizowane na różne konteksty codziennego funkcjonowania.

SKUTECZNOŚĆ tu badania z różnych dziedzin

Wielu naukowców dokumentowało efektywność terapii behawioralnej już we wczesnych latach 60-tych (np., Ferster, DeMyer, 1961; Wolf, Risley, Mees, 1964). Badania pokazujące zasadność prowadzenia terapii behawioralnej w przypadku osób z autyzmem zostały przeprowadzone przez O.I. Lovaasa w 1964 roku oraz w latach 1970-1984.

Po zaprezentowaniu osiągnięć programu Lovaasa opublikowano wiele badań nad skutecznością terapii behawioralnej. Dowiodły one efektywności oddziaływań terapeutycznych opartych na założeniach analizy behawioralnej prowadzonych zarówno w specjalnie do tego powołanych ośrodkach (np. Eikeseth, Smith, Jahr, Eldevik, 2002; Fenske, Zelenski, Krantz, McClannahan, 1985; Harris, Handleman, Gordon, Krostoff, Fuentes, 1991), jak i w warunkach domowych (np. Andersen, Avery, DiPietro, Edwards, Christian, 1987; Brinbrauer, Leach, 1993; Smith, Groen, Wynne, 2000; Weiss, 1999).

W badaniach tych przy użyciu wystandaryzowanych testów udowodniono, że u dzieci, które przez co najmniej dwa lata uczestniczyły w intensywnym behawioralnym programie wczesnej interwencji, nastąpiła znaczna poprawa w zakresie funkcjonowania poznawczego, zachowań werbalnych, społecznych. Niektóre dzieci dzięki terapii funkcjonowały na poziomie normy intelektualnej (Sigman i in., 1999; Eikeseth i in., 2002; Howard i in., 2004).